Łukasz Machalski, Dyrektor Departamentu Prawnego w Urzędzie KNF wystąpił w panelu „Modelowa umowa kredytu hipotecznego – przewidywalność jako fundament rozwoju sektora”, podczas Kongresu Bankowości Detalicznej organizowanego przez Europejski Kongres Finansowy. Panel dotyczący prac koncepcyjnych nad modelową umową podsumował Jacek Jastrzębski, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego.

Łukasz Machalski zwrócił uwagę, że współczesne otoczenie prawne doprowadziło do sytuacji, w której część klientów dąży do podważenia obowiązujących, długoterminowych zobowiązań – zarówno historycznych kredytów walutowych, jak i umów kredytów złotowych. „Jako nadzór patrzymy na rynek przede wszystkim przez pryzmat art. 2 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, który stanowi, że celem nadzoru jest zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności rynku finansowego oraz ochrony interesów uczestników rynku. Ochrony rozumianej szeroko i dotyczącej wszystkich uczestników rynku – nie tylko wybranej grupy konsumentów. Obecnie obserwujemy zjawisko, gdzie wybrana grupa konsumentów podlega dosyć silnej ochronie pod wpływem orzecznictwa sądowego jak i też w dużej mierze pod wpływem orzecznictwa TSUE. Ochrona ta jest na tyle silna, że ona moim zdaniem przekracza pewne granice prawa cywilnego, w oparciu o którą, jedna grupa uczestników rynku dąży do podważania długoterminowych zobowiązań” – powiedział.

Wskazał, że rosnąca skala sporów, w tym instrumentalne wykorzystywanie sankcji kredytu darmowego, generuje wyzwania związane z ryzykiem prawnym, którym sektor musi odpowiednio zarządzać. Koszty zarządzania tym ryzkiem przekładają się na cenę oraz dostępność usług dla wszystkich klientów. Z tej perspektywy – jak podkreślił – modelowa umowa stanowi potrzebną odpowiedź na wyzwania związane z koniecznością właściwego zarządzania ryzkiem prawnym. Modelowa umowa to rozwiązanie wyważające interesy stron, budujące przewidywalność oraz wspierające bezpieczeństwo systemu finansowego. Podkreślił, że nadzór deklaruje poparcie dla inicjatyw zmierzających do wprowadzenia większej przewidywalności i pewności prawnej na rynku finansowym. W konsekwencji wskazał na poparcie organu nadzoru dla inicjatywy modelowej umowy kredytu hipotecznego, którą można traktować jako element wzmacniający stabilność rynku i ochronę szeroko rozumianych uczestników rynku. 

Jacek Jastrzębski, Przewodniczący KNF, podsumowując panel odniósł się do procesu prac nad wzorcem umowy, akcentując jego cywilizacyjną wartość. W jego ocenie modelowa umowa jest czymś więcej niż narzędziem ograniczenia ryzyka prawnego: to rozwiązanie, które może istotnie poprawić doświadczenie klienta, zwłaszcza osoby zaciągającej kredyt po raz pierwszy. Mimo, że banki w ostatnich latach wykonały znaczącą pracę w zakresie upraszczania języka i przejrzystości dokumentów, to właśnie wspólny, branżowy wzorzec może być jakościowym krokiem naprzód. Ułatwi klientom porównywanie ofert, obniży próg wejścia w proces kredytowy, a bankom pozwoli konkurować nie tylko ceną, lecz także transparentnością i standardem obsługi.

Jacek Jastrzębski zwrócił uwagę, że modelowa umowa ma szansę na naturalne wdrożenie rynkowe. Deklaracja największego banku w Polsce o gotowości jej implementacji może – jego zdaniem – uruchomić efekt domina, wymuszając adaptację również przez inne instytucje. Bank, który nie będzie stosował wzorca, naraża się bowiem na porównania stosowanej przez niego umowy z dokumentem uznawanym za rynkowy standard, a wszelkie różnice mogą stać się punktem zaczepienia dla sporów prawnych. W efekcie siły rynkowe mogą same przyczynić się do upowszechnienia nowego standardu, czyniąc go elementem przewagi konkurencyjnej.