Jacek Jastrzębski, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, wystąpił na konferencji zorganizowanej przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie wraz z Sekcjami Praktyków Prawa przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie: „Adwokat dla przedsiębiorcy. Biznes. Innowacje. Odpowiedzialność”. Wygłosił wystąpienie pt. „Bezpieczeństwo rynku finansowego w dobie nowych technologii i deregulacji”.

Jacek Jastrzębski odniósł się do publicznej debaty na temat deregulacji i symplifikacji. Zwrócił uwagę na konieczność rozróżnienia tych dwóch pojęć. Symplifikacja (jako odpowiedź na przerost regulacji) polega na upraszczaniu przepisów, uczynieniu ich bardziej przystępnymi i mniej szczegółowymi, co daje uczestnikom rynku większą elastyczność, pozwalającą na poszukiwanie optymalnych rozwiązań i podejmowanie optymalnych decyzji. Deregulacja natomiast dotyczy głębszej zmiany podejścia do ryzyka w systemie prawnym i gospodarczym. W Europie występuje np. skłonność do „kalibrowania” systemu gospodarczego przy założeniu dążenia do minimalizacji ryzyka, co wynika z uwarunkowań kulturowo-społecznych. W Stanach Zjednoczonych poziom akceptacji dla ryzyka jest wyższy, kryzysy mają bardziej gwałtowny przebieg niż w Europie, jednak tam łatwość radzenia sobie z kryzysami jest większa. 

Jacek Jastrzębski wskazał, że ze szczegółowych przepisów zarówno administracja publiczna, jak i podmioty rynkowe korzystają chętnie z uwagi na ich instrukcyjny charakter, który daje złudne poczucie wygody i bezpieczeństwa, ale jednocześnie ogranicza odpowiedzialność i inicjatywę. Jako jedną z przyczyn nadregulacji wskazał też na brak zaufania pomiędzy różnymi aktorami publicznymi i rynkowymi – szczególnie widoczny na poziomie unijnym – oraz niechęć do przyjęcia większej odpowiedzialności po stronie stosujących prawo. Do tego dochodzi kwestia kompetencji – w przypadku braku kompetencji do rozumienia istoty zjawisk, pojawia się naturalna zdolność do zasłaniania się procedurami. Zwrócił uwagę, że skuteczna symplifikacja wymaga nie tylko zmian legislacyjnych, ale także większej odwagi interpretacyjnej oraz podnoszenia kompetencji, by zamiast bezrefleksyjnego stosowania procedur – szukać rozwiązań opartych na istocie przepisów.

Jeśli chodzi o deregulację, Przewodniczący KNF podkreślił, że nie można traktować jej jako uniwersalnego dobra – wszystko zależy od specyfiki rynku, poziomu akceptacji ryzyka w danej kulturze gospodarczej oraz swoistego konsensusu społecznego. Przykładowo, rynek kapitałowy w Europie mógłby skorzystać na większym dopuszczeniu ryzyka, co pozwoliłoby mu się rozwijać i pełnić większą rolę w gospodarce niż obecnie. Natomiast sektor bankowy i stworzony wokół niego system ostrożnościowy dobrze przetrwał ostatnie kryzysy – dlatego podejście do deregulacji powinno być w jego przypadku ostrożniejsze.

Jacek Jastrzębski odniósł się też do regulacji dotyczących cyberbezpieczeństwa i technologii. Wskazał, że w tej dziedzinie przestrzeń do deregulacji jest ograniczona. Przywołał opinie formułowane przez samych przedstawicieli sektora komercyjnego, który zaakceptował obecne wymogi pakietu DORA, traktując je jako wymagające, ale konieczne i finalnie korzystne. Wskazał jednak na wyzwanie, jakim jest proporcjonalność przepisów – mniejsze podmioty mogą mieć trudności z wdrażaniem wymogów łatwiejszych do wdrożenia dla dużych instytucji. Tymczasem słabość jednego, małego ogniwa może zagrozić całemu systemowi.

Przewodniczący KNF wskazał również, że odejście od przepisów pisanych jako „instrukcja obsługi” oznacza przeniesienie większej odpowiedzialności na praktyków prawa, w tym adwokatów pełniących funkcję „bezpieczników”, co tworzy po ich stronie olbrzymi kapitał do zagospodarowania. Wymaga to nie tylko znajomości przepisów, ale rozumienia ich celu, sensu i wartości, które mają chronić. Sztuczna inteligencja może przejąć część pracy polegającej na analizie złożonych aktów prawnych, dlatego prawnicy muszą koncentrować się na wartościach, etyce, zdolności do oceny ryzyka i doradzania w nieoczywistych sytuacjach.