Sąd Najwyższy, w postępowaniu zainicjowanym zawiadomieniem UKNF, na skutek kasacji – wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego i prokuratora – od wyroku sądu II instancji, wydał wyrok¹, w którym wskazał, że sąd okręgowy wyraził błędny pogląd prawny co do tego, że w okresie od 3 lipca 2016 roku do 5 maja 2017 roku zachowania polegające na manipulacji instrumentami finansowymi nie stanowiły przestępstwa².

Sąd Najwyższy wskazał, że w świetle utrwalonego rozumienia zasady pierwszeństwa prawa Unii, nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że rozpoczęcie obowiązywania bezpośrednio skutecznych przepisów rozporządzenia unijnego nie powoduje ustania obowiązywania przepisów ustawy regulującej tożsame zagadnienia, nawet jeżeli są one sprzeczne ze wspomnianymi przepisami rozporządzenia. Wówczas z zasady pierwszeństwa wynikają konkretne obowiązki dla różnych organów państwa – ustawodawca powinien doprowadzić do uchylenia przepisów ustawowych sprzecznych z prawem unijnym. Zanim jednak to zrobi, przepisy te nadal obowiązują. 

Sytuacja taka nakłada określone obowiązki również na sąd, który w razie stwierdzenia sprzeczności norm prawnych wyinterpretowanych z przepisów ustawowych z bezpośrednio skutecznymi normami wyinterpretowanymi z przepisów unijnego aktu prawnego, powinien odstąpić od stosowania norm wyinterpretowanych z przepisów ustawy. Zasada pierwszeństwa oznacza zatem dla sądów zasadę „pierwszeństwa stosowania" norm wynikających z przepisów unijnych i prawo pomijania sprzecznych z nimi norm wynikających z przepisów ustawowych, bez oczekiwania na ich usunięcie z systemu prawa przez ustawodawcę czy Trybunał Konstytucyjny.

Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że błędny jest pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku sądu okręgowego o niemożności obowiązywania w obrocie prawnym dwóch regulacji pozostających ze sobą w sprzeczności. Sąd podkreślił, że w multicentrycznym systemie prawa, jaki funkcjonuje w Polsce od przystąpienia do Unii Europejskiej, nie jest to sytuacja wyjątkowa i należy ją rozwiązywać przy zastosowaniu zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej. Sąd wskazał, że możliwość zaistnienia takiej kolizji i sposób jej rozstrzygnięcia przewidział także ustawodawca, stanowiąc w art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, że „jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami”.

Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 183 ust. 1 ustawy o obrocie³ w zw. z art. 39 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy z dniem rozpoczęcia stosowania Rozporządzenia MAR, tj. z 3 lipca 2016 roku, nie przestał obowiązywać i mógł być nadal stosowany przez sądy. Zachowania zdefiniowane jako manipulacja instrumentami finansowymi, opisane w ustawie o obrocie (w brzmieniu obowiązującym przed 6 maja 2017 roku), których zakazywał art. 183 ust. 1 tej ustawy, były także zdefiniowane jako manipulacja instrumentami finansowymi w art. 12 Rozporządzenia MAR. Tym samym w okresie od 3 lipca 2016 roku do 5 maja 2017 roku, nie miała miejsca depenalizacja czynu określonego w art. 183 ust. 1 ustawy o obrocie.

______________________
¹V KK 438/23
²Art. 183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi
³ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi