Maciej Podlewski – Dyrektor w Departamencie Nadzoru nad Systemem Zarządzania i Dystrybucją Ubezpieczeń w UKNF
Olga Orzechowska – Kierownik w Departamencie Nadzoru nad Systemem Zarządzania i Dystrybucją Ubezpieczeń w UKNF

Konsultacje projektu Rekomendacji dla zakładów ubezpieczeń dotyczących dystrybucji ubezpieczeń to dobry moment, aby przedstawić powody podjęcia prac nad rekomendacjami oraz cele, jakie zamierzamy osiągnąć przez ich wprowadzenie.

Rekomendacje to rodzaj narzędzia, za pomocą którego organ nadzoru przedstawia oczekiwania co do sposobu funkcjonowania konkretnego obszaru działalności podmiotów nadzorowanych. W praktyce dotyczącej nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym, Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) wydaje rekomendacje przede wszystkim, aby przeciwdziałać nieprawidłowościom odnotowanym podczas realizacji działań nadzorczych. Rekomendacje są również odpowiedzią na pytania stawiane organowi nadzoru, które dotyczą interpretacji przepisów prawa. W rekomendacjach KNF wskazuje także praktyki rynkowe, które powinny być stosowane przez podmioty nadzorowane, aby wyeliminować nieprawidłowości. 

Projektowane rekomendacje zastąpią Wytyczne z 24 czerwca 2014 roku dla zakładów ubezpieczeń dotyczące dystrybucji ubezpieczeń. Wydane ponad 10 lat temu wytyczne są już mocno wiekowe, nieadekwatne do dzisiejszej rzeczywistości, nie tylko prawnej. Były one reakcją KNF na nieprawidłowości rynkowe z czasów sprzed wejścia w życie Dyrektywy IDD oraz ustawy o dystrybucji ubezpieczeń.

Oba te akty prawne zasadniczo zmieniły wymogi dotyczące prowadzenia dystrybucji ubezpieczeń. W centrum tych regulacji postawiono klienta – oferowany produkt ubezpieczeniowy powinien odpowiadać jego wymaganiom i potrzebom, co do zakresu ochrony ubezpieczeniowej. Zasadniczym celem tych regulacji jest eliminacja oferowania tzw. „pustych pudełek” – produktów, które z różnych przyczyn nie są dobre dla klienta – nie zapewnią mu realnej ochrony w razie wypadku ubezpieczeniowego. Taką ochronę daje przede wszystkim zakres ochrony dopasowany do potrzeb klienta, bez „zaskakujących” wyłączeń odpowiedzialności, oraz suma ubezpieczenia w wysokości, która będzie faktycznym wsparciem w razie zajścia zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową. Niezwykle istotne również jest to, aby informacje przekazywane klientowi przez dystrybutora były zrozumiałe i rzetelne, dzięki czemu klient będzie mógł podjąć świadomą decyzję co do wyboru produktu. Naturalną konsekwencją tych zmian było podwyższenie poziomu oczekiwań wobec dystrybutorów. Mają oni postępować uczciwie, rzetelnie i profesjonalnie, zgodnie z najlepiej pojętym interesem swoich klientów. 

Wymogi wprowadzone przez Dyrektywę IDD oraz ustawę o dystrybucji ubezpieczeń pociągnęły za sobą konieczność dostosowania do nich procesów dystrybucyjnych w zakładach ubezpieczeń. Wymusiły więc zmiany zasad dotyczących zarówno dystrybucji własnej, wykonywanej przez uprawnionych pracowników, jak i w ramach współpracy z agentami i brokerami ubezpieczeniowymi, obejmujących również nadzorowanie wykonywania czynności dystrybucyjnych i obowiązków informacyjnych wobec klientów oraz sposobu wynagradzania pracowników i pośredników, które nie będą zachętą do stawiania interesu własnego ponad interes klienta. Zobligowały również do nadzorowania realizacji obowiązku systematycznych szkoleń zawodowych.

Równocześnie zmianie uległ zakres nadzoru nad wykonywaniem dystrybucji ubezpieczeń przez zakłady ubezpieczeń oraz pośredników ubezpieczeniowych. Do zadań KNF należy ocena zgodności działalności tych podmiotów z przepisami prawa, podczas działań nadzorczych.

Wykonując swoje zadania, organ nadzoru zgromadził wiedzę na temat działalności dystrybutorów ubezpieczeń oraz zidentyfikował niepożądane zjawiska w działalności zakładów ubezpieczeń i pośredników ubezpieczeniowych. Efektem tych działań są oczekiwania nadzorcze sformułowane w projekcie rekomendacji. KNF wskazała jednocześnie, w jaki sposób rozumie właściwą realizację norm wynikających z przepisów prawa w obszarze objętym projektowanymi rekomendacjami. W związku z tym będą one przydatne w prowadzeniu działalności dystrybucyjnej nie tylko przez zakłady ubezpieczeń, lecz również przez pozostałe kategorie dystrybutorów – agentów i brokerów ubezpieczeniowych. 

Celem rekomendacji jest ochrona interesu klienta poprzez podniesienie jakości dystrybucji. Z punktu widzenia zakładu ubezpieczeń kluczowe jest bowiem to, aby mógł on skutecznie weryfikować sposób, w jaki oferowane są jego produkty ubezpieczeniowe, co nie działa w procesie dystrybucji i w efekcie naraża go na ryzyko. Z tej perspektywy dostrzegamy problemy związane z nieprawidłowym stosowaniem przepisów prawa w relacjach z klientem – przede wszystkim w procesie określania wymagań i potrzeb klienta oraz z wypełniania obowiązków informacyjnych wobec klienta. Określenie wymagań i potrzeb to kluczowe zadanie dystrybutora – błąd może nieść istotnie negatywne konsekwencje dla klienta doprowadzając do zawarcia umowy, która nie chroni w pełni życia, zdrowia lub majątku klienta.

Obserwowane problemy wynikają również, w dużej mierze, z niewłaściwej organizacji czynności dystrybucyjnych oraz niewystarczającego nadzoru nad dystrybucją własną i nad agentami ubezpieczeniowymi. 

Inną, istotną kwestią wskazaną w projekcie rekomendacji jest wyeliminowane z dystrybucji produktów, które nie zapewniają odpowiedniej wartości dla klienta, niezależnie od rodzaju produktu i kanału dystrybucji. W tym zakresie kontynuujemy działania zapoczątkowane wydaniem interwencji produktowej oraz Rekomendacji U z 2023 roku. Są to rozwiązania znane i stosowane przez zakłady ubezpieczeń. 

Tekst projektu rekomendacji zbiera w jednym miejscu interpretacje przepisów prawa, które stosowane są przez organ nadzoru w kontaktach bezpośrednich z zakładami ubezpieczeń i pośrednikami ubezpieczeniowymi, odpowiedzi na pytania, jakie pojawiają się w ramach działań nadzorczych lub edukacyjnych (np. w ramach CEDUR). Zawiera również elementy dobrych praktyk zaproponowane przez organizacje rynkowe. 

Przedstawiając do konsultacji projekt rekomendacji mamy nadzieję na merytoryczny dialog z rynkiem przy redagowaniu ich ostatecznej wersji. Rzetelna recenzja projektowanych regulacji z całą pewnością posłuży powstaniu dokumentu, który w istotny sposób poprawi jakość funkcjonowania procesów dystrybucyjnych w zakładach ubezpieczeń.